CAMERAWERK BIRDMAN

Gister zag ik Birdman. Ik was benieuwd naar de film, niet zozeer vanwege de 9 Oscar nominaties, maar vanwege de eerdere indrukwekkende films Babel (2006) en Biutiful (2010) van de Mexicaanse regisseur Alejandro González Iñárritu.

De hoofdpersoon, Riggan Thomson, is een aan lager wal geraakte filmster die vroeger ongekend succes had als superheld Birdman. Hij wil los komen van Birdman en probeert zijn carrière nieuw leven in te blazen als regisseur, schrijver en acteur in een Broadway stuk. Opmerkelijk is dat Michael Keaton (Riggan Thomson) ooit Batman speelde en dat Batman en Batman Returns tot nu toe zijn enigste echte grote successen zijn.

De film begint met een fraaie grafisch vormgegeven titelsequentie gevolgd door een lange – altijd mooi- openingsscène. Dacht ik. De film blijkt echter een lange scene te zijn, die zich voornamelijk afspeelt op het toneel en in de krochten en gangen van het theater. Wauw. Toen regisseur Alejandro González Iñárritu cameraman Emmanuel “Chivo” Lubezki  vertelde over zijn idee om een komische film te maken in één lang shot, hoopte Chivo vurig dat hij niet gevraagd zou worden als cameraman. Het leek hem namelijk niks en hij wilde er niets mee te maken hebben. Als ‘vriend’ wilde hij wel het script lezen, en toen hij dat samen met Alejandro had gelezen, hoopte hij alsnog dat hij gevraagd zou worden om de film te maken. Wat gebeurde.

Allereest probeerden ze of het mogelijk was om lange takes te maken. Er werd een kleine set gebouwd en met figuranten en met een kleine camera geprobeerd of hun ideeën werkten. Nog voor de opnamen waren begonnen werd de editor er al bij betrokken. Ze moesten uitvinden hoe later de lange scenes onzichtbaar tot één scene gemonteerd konden worden. De muziek – vrijwel alleen percussie van een man met drumstel die twee keer ook in de film terloops in beeld verschijnt- werd voor de opnamen al gekozen omdat die voor een belangrijk deel het ritme van de opnamen zou bepalen. Kortom, muziek en editing, normaal de post-productie, werden voor de opnamen al nauw betrokken.

Als ik in een goede film zit, dan vergeet ik bij tijd en wijle de cameravoering en let niet meer op regie en de dramatische opbouw. Bij Birdman was ik mij er voortdurend van bewust. Was het dan geen goede film? Zeker wel, behoorlijk briljant zelfs. Maar het is zo knap gedaan!

Wat je ziet is een camera die soepel om een persoon heen draait, van de ene persoon naar de andere persoon meegaat. Die langs muren glijdt en voor de spelers uit loopt in de smalle gangen achter het theater (alles is als set gebouwd, een paar keer gaat de camera naar buiten in het echte New York).

Als filmmaker vraag je je voortdurend af hoe het is gedaan. Op welke momenten lopen de scenes onzichtbaar in elkaar over? Hoe passeren mensen elkaar -en de camera- in de smalle gangen van het theater? Wetende dat er in de smalle gang een cameraman staat met een enorme steadycam met een focus-puller naast zich. Soms is een kleine handheld camera gebruikt. Maar dan nog… De takes duren soms wel 12 of 13 minuten tot er een onzichtbare cut gemaakt kan worden. Alles moet kloppen: de bewegingen van de acteurs, de dialogen, het spel, het geluid, de kadrering van de voortdurend bewegende camera. En het licht niet te vergeten. De camera draait regelmatig 360 graden rond en plafonds worden gefilmd, waar dus geen licht aan opgehangen kan worden. Het blijkt dat ze echte lichtbronnen in beeld hebben gebruikt. Mede ingegeven door de wens van de regisseur om ook de ‘shitty’ plafonds van de theater gangen en kantoren in beeld te krijgen.

Elke scene werd eindeloos gerepeteerd. Het bedienen van de camera leek soms op de choreografie van een dans. Cameraman Lubezki vertelt dat het camerawerk een uitputtingsslag was, soms vergde het 22 takes voor alles klopte. Takes van meer dan 10 minuten wel te verstaan.

Is het allemaal de moeite waard? Zeker, je gaat twee uur lang mee in het hoofd van Riggan Thomson in een vorm die je niet eerder hebt gezien.

Birdman

Advertenties